Europeanen wel/niet verschillend


voetbalfan

Je haalt een Hollander op vakantie er makkelijk uit, daar aan de Spaanse Costa. Italianen herken je zo, in de Amsterdamse coffeeshop. Om van Duitsers maar te zwijgen. De volkeren van Europa zijn blijkbaar heel verschillend, als je ze zo makkelijk herkent. Is het niet qua uiterlijk – de blonde Deen versus de donkere Portugees – dan wel op het gebied van kleding en haardracht.

Waar komen die verschillen vandaan? Om die vraag te beantwoorden is de universiteit van Wenen (Oostenrijk) een groot project gestart om zowel culturele uitingen als genetica van de Europeanen in kaart te brengen. Zo moet duidelijk worden waar de wortels van onze verscheidenheid liggen.

Uit het genetische onderzoek van Middeleeuwse botten bleek dat Europeanen in die tijd nog heel veel op elkaar leken. Luxemburgers of Slowaken, we hadden allemaal min of meer dezelfde genetische opbouw. Een beetje Germaanse stammen, een snufje Romeins bloed, een flinke slok Keltisch dna. Dankzij het Romeinse Rijk waren we flink door elkaar gehusseld tot een soort Europees vuilnisbakkenras.

De culturen leken dankzij de Romeinen ook redelijk op elkaar. Tot de vierde eeuw. De Oostenrijkers constateren dat we vanaf dat moment anders werden. Ineens noemden mensen zichzelf Frank, Beier of Engels. In oude teksten beginnen ook voor het eerst opmerkingen te verschijnen waarin het ene volk zich tegen het andere afzet. Geholpen door het christendom, zien sommige mensen hun groepje als het ‘uitverkoren volk’.

De onderzoekers zien dat als het begin van Europees nationalisme, zoals we dat nog steeds kennen. Sinds die tijd heeft geen enkele rijk zich meer duurzaam in heel Europa kunnen vestigen. Napoleon, Hitler en Stalin deden nog hun best, maar werden nooit meerdere generaties lang heerser over het grootste deel van het continent.

In dat licht bezien kan de subsidiegever van dit project, de Europese Unie, ook geen succes verwachten. De onderzoekers zien de verschillen in Europa in de loop der tijden alleen maar toenemen, schrijven ze in hun onderzoeksrapport Social Cohesion, Identity and Religion in Europe.