Europa gaf pest aan China


yersina pestis

Wie kreeg van wie de pest? Lange tijd werd gedacht dat de ziekte van oost naar west trok, van Azië naar Europa. Nieuw onderzoek toont het tegenovergestelde aan, wij gaven de pest door aan de mensen van het Verre Oosten.

De pest is een gevreesde ziekte, die in de geschiedenis drie keer grootschalig om zich heen heeft gegrepen. In het Byzantijnse Rijk van de achtste eeuw, in Europa tijdens de Middeleeuwen en in het China van de negentiende eeuw. Ook zijn er tussendoor steeds weer kleine uitbraken geweest. Waar kwamen die vandaan? De verdenking viel altijd op Azië, van daaruit zouden pest-bacillen (foto) met karavanen en schepen naar Europa zijn gekomen.

Om die stelling te controleren, hebben medewerkers van het Max-Planck-Institut für Menschheitsgeschichte uit Duitsland erfgoed van verschillende pestslachtoffer vergeleken met moderne pest-bacillen. Ze kwamen aan het genetisch materiaal door graven te onderzoeken in bijvoorbeeld Barcelona (Spanje), Ellwangen (Duitsland) en Bolgar (Rusland). Zo konden ze de evolutie van de bacil traceren. Die bleek van west naar oost te gaan, dus eerst in Europa en dan naar Azië. De bacillen uit Bolgar waren al verder geëvolueerd dan die uit Barcelona.

Latere uitbraken in Europa, zoals die van 1720 in Marseille, lijken genetisch op de epidemie uit de Middeleeuwen. Schijnbaar kon de bacil zich schuil houden en dan eeuwen later opnieuw toeslaan. Wellicht leeft die bacil nog steeds voort in Europa, wachtend op een kans om weer actief te worden.

De bacillen die eerder in China zijn gevonden, wijzen op een nog verdere evolutie. Er zijn sporen van de Bolgar-bacil in te vinden, maar dan nog verder ontwikkeld, zo schrijven de onderzoekers in het vakblad Cell Host and Microbe.