Europa: alle wetenschap openbaar


open access

Wetenschappers werken in veel gevallen – direct of indirect – voor de staat. Maar zodra ze de resultaten van hun onderzoek publiceren, doen ze dat in academische tijdschriften die honderden, soms duizenden euro’s per jaar kosten. Losse artikelen zijn vaak tussen de 5 en 50 euro per stuk. Het is een bedrijfstak waarin enorme bedragen omgaan, terwijl wetenschap juist van belang is voor de hele mensheid, niet alleen voor zij die het kunnen betalen.

Vandaar dat de Europese Unie aan heeft gekondigd dat alle wetenschappelijke publicaties in Europa in 2020 open access moeten zijn, oftewel openbaar. Iedereen moet via internet die publicaties kunnen inzien en zo de conclusie trekken of in dat geval belastinggeld nuttig is besteed. Nu zijn er al open access platforms, waarvan PlosOne de bekendste is. Een ander initiatief is Sci-hub, dat betaalde publicaties gratis op het net zet. Tegen deze site lopen diverse rechtszaken.

De Europees commissaris voor wetenschap, Carlos Moedas denkt dat deze zet de wetenschap op het continent revolutionair zal veranderen. De League of European Research Universities (LERU) vindt het een geweldige zet van de EU, maar tekent wel aan dat het een ingewikkelde transitie gaat worden, waarvoor minder dan vier jaar zijn ingeruimd.

Het betekent ook dat er een complete bedrijfstak zal verdwijnen. Veel uitgeverijen drijven op hun academische tak. Het Nederlands-Britse Elsevier is een goed voorbeeld. Het bedrijf heeft zich altijd verzet tegen open access en behoort tot een van de partijen die Sci-hub proberen aan te pakken. De verwachting is dat hun lobbyisten in Brussel de deur gaan platlopen.