Nieuws

De penisworm doet het anders


Dieren kun je grofweg indelen in twee groepen. De ene groep krijgt in de embryonale ontwikkeling eerst een mond en dan pas de anus (de protostomia, in het Grieks ‘mond eerst’). De meeste ongewervelden behoren tot deze groep. De andere groep, de deuterostomia (‘mond als tweede’) doet het andersom: eerst het achterwerk, dan de mond. De meeste gewervelden, inclusief de mens, maken deel van deze groep.

Al sinds 1908 wordt deze tweedeling gehanteerd. Maar dat staat nu op losse schroeven. Een lid van de protostomia, de penisworm, blijkt wel degelijk eerst zijn anus te krijgen. Dat blijkt uit een studie in het vaktijdschrift Current Biology.

De penisworm lapt de regels van zijn diergroep aan zijn laars: hij ontwikkelt eerst de anus.

Het team, onder leiding van Andreas Hejnol van de Universiteit van Bergen (Noorwegen), keek naar de genen van een drie dagen oude peniswormembryo. Uit het moment waarop de genen van mond- en anusvorming aan werden gezet bleek dat niet de cellen van de mond, maar van het achterwerk zich het eerste vormden.

Peniswormen gelden ook wel als ‘levende fossielen’. Ze zijn vrijwel identiek aan hun verre voorouders van 500 miljoen jaar geleden. Dat de huidige penisworm eerst zijn anus krijgt, betekent dat ook zijn voorouders het anders moeten hebben gedaan dan de groep waartoe ze behoren.

Het kan het niet zo zijn dat de penisworm slechts in de verkeerde groep is geplaatst. Daarvoor zijn de gelijkenissen met andere dieren van de protostomia te groot. Bovendien zijn er al andere dieren in de groep bekend die zich niet helemaal aan de spelregels houden.

Er zit volgens Hejnol en collega’s niets anders op dan de hele groep een andere naam te geven. Dat vraag is alleen: op grond van welke eigenschap?

Follow Faqtman on Twitter