Concentratiekamp overleef je vooral in paren

Studie was 65 jaar lang vergeten


concentratiekamp

De Amerikaanse officier Elmer Luchterhand behoorde in 1945 tot de troepen die concentratiekamp Hersbruck bevrijdden. Hij was enorm onder de indruk van de verschrikkingen die hij zag. Maar als wetenschapper in de dop realiseerde hij zich ook dat het een buitenkansje was om de menselijke geest onder extreme druk te onderzoeken. Dus begon hij de gevangenen en bewakers te interviewen.

In 1953 promoveerde hij de op de sociologie van het concentratiekamp aan de universiteit van Wisconsin. Behalve collega’s en familie wist niemand van de opmerkelijke studie die hij had gedaan, zijn dissertatie verdween in een la. Maar twee Oostenrijkse sociologen zijn de studie 65 jaar later op het spoor gekomen en hebben deze opnieuw uitgebracht in boekvorm. Zijn conclusies zijn namelijk nog steeds relevant.

Belangrijkste conclusie van de studie is dat je paren moet vormen om te overleven. Dat zorgt voor een klein, maar cruciaal voordeel. Je partner kan dan bijvoorbeeld op je bezittingen passen, terwijl jij naar de latrine gaat. Daardoor blijft je persoonlijke voedselvoorraad intact, terwijl anders wellicht iets zou worden gestolen. Die paar calorieën zijn soms net genoeg om te overleven.

Tweede conclusie is dat mensen onderling regels bedenken, zelfs onder de erbarmelijke omstandigheden van het concentratiekamp. Diefstal onder de gevangenen was volgens het recht van het kamp een van de zwaarste misdaden. Er stond eventueel zelfs de doodstraf op. Behalve als het ging om diefstal van de bewakers of uit de voorraadbarakken, dat mocht volgens het kamprecht weer wel en gold zelfs als goede daad.

De dissertatie geeft voor het eerst een volledig beeld van de omgangsvormen in het kamp. En wijst eerdere theorieën naar de vuilnisbelt. Zo werd lang gedacht dat de gevangenen in het kamp zich steeds meer met de bewakers van de SS gingen identificeren, een soort Stockholm-syndroom. Volgens Luchterhand was daarvan geen sprake, de regels over stelen golden tot het einde.