Nieuws

Alle feiten over tsoenami’s


In Amerikaans Samoa heeft een tsoenami toegeslagen. Op Sumatra wordt ook voor een vloedgolf gevreesd na een zeebeving. Maar hoe werkt zo’n dodelijke golf nu eigenlijk?

Een tsoenami ontstaat meestal na een zeebeving, zoals nu op Sumatra. Maar afbrekende rotsen, aardverschuivingen en vulkanen kunnen ook een vloedgolf veroorzaken. Een tsoenami veroorzaakt door een storm heet een meteotsoenami. Myanmar heeft daarmee te kampen gehad in 2007. Tachtig procent van de tsoenami’s vindt plaats in de Stille Oceaan, waar veel zee- en aardbevingen zijn.

Tsoenami is een Japans woord dat letterlijk ‘havengolf’ betekent. Japan heeft in zijn geschiedenis vaak te kampen gehad met tsoenami’s. Maar ook Hawai’i is vaak door tsoenami’s overspoeld. De eerste melding van een tsoenami komt uit 426 voor Christus. In de twintigste eeuw zijn vijfentwintig tsoenami’s geregistreerd, de meeste in Japan.

De zwaarste tsoenami in moderne tijden was de Sumatraanse vloedgolf van 2004. Die kostte aan 300.000 mensen het leven. De doden vielen ondermeer in Indonesië, Thailand, Myanmar, India, Sri Lanka en de Maldiven.

Het is niet de hoogte van de vloedgolf die zorgt voor het verwoestende effect. De tsoenami van 2004 was op open zee maar een meter hoog. Maar zij raasde wel met 800 kilometer per uur door de oceaan; in ondieper water remde de golf af tot 100 kilometer per uur. Deze kracht, gekoppeld aan het ‘samenballen’ van de golf in ondiep water, zorgt voor de schade aan kuststreken. Een tsoenami kan wel 2000 kilometer breed worden.

Er zijn vaak meerdere golven die achter elkaar op de kust beuken. De eerste golf hoeft niet de hoogste te zijn, maar slechts een ‘voorproefje’ van wat gaat komen. De afstand tussen de golven kan wel 200 kilometer bedragen, waardoor het soms wel een half uur duurt voor de volgende golf de kust bereikt.

Typisch voor een tsoenami is dat het water zich voor de eerste golf terugtrekt van de kust. Vaak komt daardoor een stuk zeebodem droog te liggen. Een tienjarig Engels meisje had gelukkig goed opgelet bij de aardrijkskundeles op school. Toen zij in 2004 zag dat het water zich terugtrok voor de Thaise badplaats waar ze vakantie vierde met haar familie, waarschuwde ze mensen dat er een tsoenami aan zat te komen. Ze redde daarmee tientallen mensen het leven. Als dank is er een asteroïde naar haar genoemd: Tilly Smith.

Een vissersboot die door een tsoenami op de kust is gegooid in Aceh, Sumatra, Indonesië. Foto: US Department of Defense,  Michael L. Bak

Een vissersboot die door een tsoenami op de kust is gegooid in Aceh, Sumatra, Indonesië. Foto: US Department of Defense, Michael L. Bak